Podstawa programowa katechezy w gimnazjum

 

(klasa I, klasa II, klasa III, w każdej klasie)

Cele katechetyczne

Wychowanie katolika świadomego i odpowiedzialnego za swoją wiarę, kochającego Boga, Kościół i własną Ojczyznę, poprzez:

 

1. Ukazanie sensu życia proponowanego przez chrześcijaństwo;

2. Wprowadzenie w świat pojęć religijnych przez poznanie języka i orędzia zbawczego Biblii oraz teologii, prawd wiary i zasad moralnych;

3. Przedstawienie osoby i odkupieńczego charakteru dzieła Jezusa Chrystusa;

4. Internalizację prawd wiary i katolickich postaw moralnych;

5. Wychowanie do udziału w liturgii roku kościelnego i sakramentów oraz do modlitwy liturgicznej;

6. Przygotowanie do umiejętnego wyboru dobra w konkretnych sytuacjach życiowych;

7. Wdrożenie do przestrzegania przykazania miłości w zakresie indywidualnym i społecznym;

8. Odniesienie działań człowieka do woli Boga;

9. Pomoc w osiągnięciu socjalizacji kościelnej (w odniesieniu do Kościoła powszechnego, jak i partykularnego);

10. Przygotowanie do podjęcia misji świadczenia o prawdach wiary i wartościach chrześcijańskich.

 

Zadania nauki religii

 

1. Wyjaśnić podstawy motywacji życiowej chrześcijanina poprzez wskazanie uczniom, iż Bóg daje odpowiedź na problemy nurtujące człowieka;

2. Wprowadzić w lekturę Pisma Świętego; rozwijać umiejętność odbioru tekstów biblijnych i w ich świetle rozumieć świat, człowieka, własne powołanie; ukazać wybrane postaci Starego i Nowego Testamentu jako przykłady rozwiązywania problemów w świetle wiary; ukazać jedność Nowego i Starego Testamentu;

3. Pogłębić przeżywanie roku liturgicznego. Przedstawić sakramenty jako znaki działania Boga w życiu Kościoła i chrześcijanina; umocnić w świadomości konieczność przyjmowania sakramentu pokuty i Eucharystii; prowadzić przygotowanie bliższe do sakramentu bierzmowania i dalsze do sakramentu

małżeństwa i życia w rodzinie;

4. Kształtować postawy wewnętrzne związane z sakramentem pokuty i pojednania oraz Eucharystii;

5. Wprowadzić podstawowe pojęcia etyczne i sformułować podstawowe zasady moralne; ukazać zasady życia moralnego przez analizę Dekalogu i Błogosławieństw; ukazać wędrówkę Izraelitów do Ziemi Obiecanej jako figurę życia moralnego człowieka; przekazać prawidła dokonywania samodzielnych wyborów moralnych; ukazać, czym jest prawdziwa miłość i przygotować do właściwego przeżywania miłości;

6. Wprowadzić w lekturę Pisma Świętego; ukazać bogactwo Modlitwy Pańskiej jako drogi chrześcijanina;

7. Przedstawić historię Kościoła jako pielgrzymkę ludzi wierzących w Chrystusa; ukazać blaski i cienie historii Kościoła w ramach czasowych kursu historii powszechnej; wyjaśnić krzywdzące wspólnotę wierzących stereotypy i przygotować uczniów do dyskusji na temat przeszłości Kościoła; ukazać rolę Kościoła w życiu narodu polskiego;

8. Ukazać rzeczywistość Kościoła partykularnego;

9. Ukazać kręgi przynależności do Kościoła (KK 14-16);

10. Uświadomić motywy wiary chrześcijańskiej; przygotować do samodzielnego podejmowania i rozwiązywania problemów religijnych (w związku z przygotowaniem do przyjęcia sakramentu bierzmowania); ukazać odpowiedź Kościoła na istotne problemy związane z przekazywaniem życia i życiem społecznym oraz przygotować uczniów do udzielania przez nich - jako katolików świeckich – prawdziwej odpowiedzi, jaką daje Kościół na te problemy; wdrożyć do apostolstwa świeckich.

 

Treści

 

1. Co to znaczy być człowiekiem uczciwym, wierzącym, chrześcijaninem, członkiem Kościoła katolickiego?

2. Cel ostateczny człowieka - szczęście wieczne (elementy eschatologii);

3. Podstawowe wiadomości o Piśmie Świętym: formowanie się ksiąg, języki, gatunki literackie;

4. Interpretacja literacka i hermeneutyczna wybranych fragmentów biblijnych;

5. Jezus Chrystus - postać historyczna, wcielony Bóg, Odkupiciel człowieka, Założyciel Kościoła;

6. Wiara, jej przymioty, znaczenie w życiu człowieka. Trudności wiary;

7. Boże objawienie jako pomoc w rozwiązywaniu problemów stojących przed człowiekiem (postaci Starego i Nowego Testamentu);

8. Rok liturgiczny w Kościele: Adwent, Boże Narodzenie wraz z okresem

Narodzenia Pańskiego, tydzień modlitw o jedność chrześcijan, Wielki Post (czas przygotowania paschalnego), rekolekcje szkolne, Triduum Paschalne, okres wielkanocny, Zesłanie Ducha Świętego, miesiące i święta maryjne, uroczystości wybranych świętych, zwłaszcza patronów Polski i świętych polskich;

9. Sakramenty - działanie Chrystusa żyjącego w Kościele;

10. Eucharystia sakramentem miłości;

11. Sakrament pokuty i pojednania sakramentem nawrócenia;

12. Podstawowe pojęcia etyczne: sumienie, prawo Boże, wartości

13. Przykazania Dekalogu-ujęcie biblijne, wartości których bronią, wykroczenia przeciw przykazaniom i ich konsekwencje

14. Błogosławieństwa – Nowe Prawo i wypełnieni Dekalogu

15. Najważniejsze wyznania chrześcijańskie

16. Co znaczy być człowiekiem uczciwym, wierzącym, członkiem Kościoła Katolickiego

17. Cel ostateczny człowieka-szczęscie wieczne( elementy eschatologii

18. Wiara i jej znaczenie w życiu człowieka

19. Postacie Starego i Nowego Testamentu

20. Rok liturgiczny

21. Sakramenty

22. Rodzina wspólnotą życia i miłości

23. Podstawowe pojęcia etyczne: sumienie, prawo Boże, wartości Przykazania Dekalogu-ujęcie biblijne, wartości których bronią, wykroczenia przeciw przykazaniom i ich konsekwencje Błogosławieństwa – Nowe Prawo i wypełnieni Dekalogu Najważniejsze wyznania chrześcijańskie

24. Formy apostolstwa świeckich

25. Eucharystia sakramentem miłości;

26. Duch Święty działający w Kościele; dary Ducha Świętego; posłuszeństwo Duchowi i grzechy przeciwko Duchowi Świętemu;

27. Małżeństwo chrześcijańskie i jego przymioty: jedność, nierozerwalność, płodność i sakramentalność; rodzina wspólnotą życia i miłości;

28. Podstawowe pojęcia etyczne: powinność moralna, sumienie, prawo naturalne, prawo Boże, wartości i ich hierarchia;

29. Wędrówka Izraelitów do Ziemi Obiecanej jako figura życia moralnego człowieka;

30. Przykazania Dekalogu - ujęcie biblijne, wartości, których bronią, wykroczenia przeciw przykazaniom i ich konsekwencje;

31. Błogosławieństwa - Nowe Prawo i wypełnienie Dekalogu;

32. Pojęcie miłości i sposoby jej przeżywania;

33. Modlitwa Pańska jako program drogi chrześcijanina;

34. Modlitwa - jej znaczenie w życiu chrześcijanina; rodzaje modlitwy;

35. Małżeństwo chrześcijańskie i jego przymioty

36. Wybrane elementy historii Kościoła powszechnego

37. Wybrane elementy Kościoła w Polsce

38. Religie świata a chrześcijaństwo

39 Wybrane elementy historii Kościoła powszechnego, np.: początki chrześcijaństwa, prześladowania chrześcijan, chrześcijaństwo starożytne wobec dziedzictwa świata antycznego, św. Benedykt i jego dzieło, reforma gregoriańska, schizma wschodnia, zakony żebracze, ocena inkwizycji, reformacja i reforma katolicka, Kościół wobec wyzwania oświecenia, odpowiedź Kościoła na kwestie społeczne w XIX i XX w., II Sobór Watykański, pontyfikat Jana Pawła II;

40. Wybrane elementy historii Kościoła w Polsce, np.: początki chrześcijaństwa w Polsce, spór o św. Stanisława, chrześcijaństwo czasów jagiellońskich (św. Jadwiga), Unia Brzeska, Polska krajem tolerancji religijnej, Kościół wobec niewoli narodowej, Kościół w okresie II wojny światowej, w okresie powojennym (postać kard. Stefana Wyszyńskiego, obchody Millennium, Jan Paweł II i papieskie

pielgrzymki do Ojczyzny);

41. Wybrane elementy historii Kościoła partykularnego i wspólnoty parafialnej. Specyfika Kościoła partykularnego (katedra, patronowie, sanktuaria, biskup, seminarium duchowne, działające zgromadzenia zakonne);

42. Religie świata a chrześcijaństwo;

43. Najważniejsze wyznania chrześcijańskie;

45. Katolicka odpowiedź na problemy związane z przekazywaniem i podtrzymywaniem życia (np. prawo do życia nie narodzonych i niepełnosprawnych, naturalne metody planowania rodziny, aborcja, eutanazja, antykoncepcja i zapłodnienie in vitro);

46. Podstawowe zasady katolickiej nauki społecznej;

47. Formy apostolstwa świeckich.

 

 

1. Charakterystyka młodzieży klas gimnazjalnych

 

Edukacją w gimnazjum objęta jest młodzież między 13 a 16 rokiem życia. Jest to wiek połączony z ważną przemianą biologiczną, intelektualną i psychiczną. Ze względu na dysproporcję między poziomem rozwoju w różnych zakresach funkcjonowania wiek dorastania ma w znacznym stopniu charakter konfliktowy. Konflikty w życiu młodzieży ujawniają się na różnych płaszczyznach, a wynikają między innymi z napięcia powstającego między potrzebą samodzielności a ograniczeniami narzucanymi przez rodziców, pomiędzy dążeniem do niezależności a potrzebą oparcia, miedzy wizjami idealnymi a realnymi obrazami rzeczywistości.

Młodzież w tym okresie przeżywa kryzys tożsamości. Boi się pogardy, braku wiary w nią, oburza się na fałsz, hipokryzję, obojętność. Nosząc trud dorastania aktywność swą skierowuje na obronę, a jednocześnie oczekuje wsparcia w tworzeniu pozytywnego autoportretu.

Młodzież gimnazjalna stawia pytania natury egzystencjalnej, pyta o sens życia, potrzebę uczenia się itp. Skupiona na sobie jest przekonana, że ciągle podlega krytykowaniu przez innych. Dlatego myli intymność z zamykaniem się w sobie, zastępuje zdrową krytykę krytykanctwem, identyfikuje wolność z robieniem tego, na co ma ochotę. Takim postawom towarzyszy zmienność nastrojów i uczuć.

Kryzysy występujące w życiu młodzieży odbijają się negatywnie na relacjach interpersonalnych. Wymagają one od wychowawców wiedzy, serca i zapału, a także cierpliwości i mądrości, aby pomóc młodemu człowiekowi w kształtowani własnego autonomicznego wnętrza, w przechodzeniu od wychowania do samowychowania i w konsekwencji nawiązywania dojrzałych relacji osobowych ze społecznościami, w których żyją.

Rozwój fizyczny, uczuciowy i umysłowy dorastającej młodzieży ma swoje znaczenie dla jej rozwoju religijnego. Ze względu na dużą zmienność uczuć młodzież zaczyna przeżywać również wątpliwości religijne, co powoduje niepewność i niestałość religijną. Młodzi ludzie poszukujący własnej tożsamości z łatwością odrzucają dotychczasowe autorytety. Są krytyczni wobec Kościoła i osób go reprezentujących. Niekiedy konflikty z rodzicami przenoszą na sferę religijną. Między innymi odrzucają wtedy poglądy religijne wyznawane przez rodziców i oficjalnie głoszone przez Kościół.

Wielki wpływ na sferę religijną dorastającej młodzieży mają problemy związane z dojrzewaniem seksualnym. Wiele kryzysów religijnych, odrzucenie nauki Kościoła i nieprzystępowanie do sakramentów ma swoje źródło w osobistych trudnościach natury seksualnej. Dlatego istotne są na tym etapie edukacji i rozwoju wiary treści związane z sakramentem pokuty i pojednania oraz możliwość korzystania przez młodzież z kierownictwa duchowego.

Dzięki wzmożonemu rozwojowi intelektualnemu rozpada się harmonijny obraz świata z dzieciństwa. Młodzież zaczyna widzieć krytycznie otaczającą ją rzeczywistość, co powoduje zachwianie w świecie wartości. Próba budowania obiektywnej, krytycznej wizji świata i otaczającej rzeczywistości zderza się z niebezpieczeństwem relatywizmu moralnego. Młodzież w tym wieku przenosi charakterystyczne dla religijności dziecięcej właściwości, takie jak antropomorfizm, animizm i rytualizm magiczny. Antropomorfizm wyraża się w wyobrażeniu sobie Boga na sposób ludzki. Animizm w ożywianiu przedmiotów martwych i przypisywaniu im określonych zamiarów, a rytualizm magiczny - w magicznym traktowaniu obrzędów liturgicznych i religijnych.

W wymiarze religijnym proces dojrzewania winien się dokonywać na drodze trzech podstawowych procesów psychicznych, tj. interioryzacji, absolutyzacji i socjalizacji. Nauczanie religii może pomóc w akceptacji wartości religijnych poprzez korygowanie nieprawidłowości w dotychczasowym przekazie treści wiary, wiązaniu treści religijnych z życiem. Należy zadbać o to, aby wartości religijne nie zostały zepchnięte na peryferie osobowości, ale były umieszczone w jej centrum. Włączenie się młodzieży do grup rówieśniczych pielęgnujących wartości religijne jest wielce pożyteczne dla procesów socjalizacji. Ważną rolę w ukształtowaniu dojrzałej osobowości religijnej młodego człowieka odegrać może katecheza sakramentu bierzmowania, nosząca cechy katechezy katechumenalnej, oraz uroczyste sprawowanie sakramentu bierzmowania przygotowane przy współudziale młodzieży.

 

2. Osiągnięcia

 

1.      Znajomość podstawowych wiadomości o Piśmie Świętym;

2.      Umiejętność właściwej interpretacji wybranych tekstów biblijnych;

3.      Umiejętność aktualizacji faktów związanych z wybranymi postaciami Starego i Nowego Testamentu;

4.      Właściwe rozumienie wydarzeń życia, nauczania i zbawczego charakteru dzieła Jezusa Chrystusa;

5.      Znajomość sensu okresów liturgicznych i wybranych świąt kościelnych;

6.      Odkrywanie sakramentów jako znaków działania Boga w życiu Kościoła;

7.      Zrozumienie związku między sakramentem a jego skutkiem;

8.      Dostrzeganie związku między Eucharystią oraz sakramentem pokuty i pojednania a życiem moralnym chrześcijanina;

9.      Rozumienie znaczenia elementów Mszy świętej oraz gestów i postaw liturgicznych (postawa stojąca, siedząca, klęcząca, milczenie, śpiew, znak pokoju);

10.  Umiejętność religijnego przeżywania rzeczywistości liturgicznej;

11.  Znajomość podstawowych pojęć i zasad etycznych;

12.  Umiejętność zastosowania ogólnych zasad etycznych w konkretnych sytuacjach życiowych, ze szczególnym zrozumieniem konsekwencji stosowania Dekalogu i Błogosławieństw;

13.  Rozumienie pojęcia prawdziwej miłości w różnych aspektach życia ludzkiego;

14.  Umiejętność samodzielnej lektury Pisma Świętego;

15.  Rozumienie konsekwencji poszczególnych wezwań Modlitwy Pańskiej dla życia chrześcijanina;

16.  Znajomość podstawowych faktów z historii Kościoła i umiejętność argumentowania w tej dziedzinie;

17.  Znajomość faktów z historii i życia własnej parafii i diecezji;

18.  Znajomość głównych religii świata i wyznań chrześcijańskich;

19.  Umiejętność rozwiązywania podstawowych problemów wiary;

20.  Znajomość podstawowych zasad katolickiej nauki społecznej;

21.  Rozumienie pozorności konfliktu nauki i wiary;

22.  Zaangażowanie w apostolstwo świeckich.

 

3. Procedury osiągania celów

 

Specyfikę rozwojową uczniów gimnazjum muszą uwzględniać stosowane metody kształcenia. Podstawową zasadą oddziaływania winno być jak najpełniejsze stosowanie metod aktywizujących. Pozwalają one bowiem aktywnie poszukiwać odpowiedzi na nurtujące i stawiane przez uczniów pytania oraz budzić zaangażowanie. Stąd pewnego rodzaju ograniczenie stosowania w działaniach metodycznych metod podających. Katecheta winien przede wszystkim pełnić rolę przewodnika, który inspiruje, wspiera, ukierunkowuje poszukiwania i odkrywanie prawdy i jest świadkiem wiary.

 Na tym etapie kształcenia religijnego poznaniu, kształtowaniu umiejętności wykorzystywania i rozumienia Objawienia Bożego służą metody biblijne. Właściwemu odczytaniu przesłania tekstu źródłowego służy wprowadzenie w metody i zasady interpretacji tekstu, stosowanie metod pracy z tekstem. Jest to szczególnie ważne w I klasie gimnazjalnej. Skuteczne wykorzystanie metod wymaga wprowadzenia uczniów w materiał źródłowy, którym jest Pismo Święte, dokumenty nauczającego Kościoła, teksty liturgiczne, dokumenty historyczne, świadectwa życia Kościoła, świadectwo chrześcijan.

Wprowadzenie do pracy metod poszukujących (drama, dyskusja, panel, trybunał, praca z tekstem, metoda problemowa, quizy, rewizja życia) służy uzdolnieniu uczniów do umiejętnego korzystania z tekstów biblijnych, odnajdywania w nich własnych problemów, niepewności i ich interpretacji. Pomocne są one w kształtowaniu własnych opinii, umiejętności argumentowania i motywowania, precyzowania myśli, kształtowaniu woli, zajęciu stanowiska; budzą poczucie odpowiedzialności za siebie, rodzinę, środowisko. W poszukiwaniu i kształtowaniu wzorców osobowych z pomocą przychodzą wzorce biblijne, postacie świętych i błogosławionych - świadków wiary oraz metody dramowe i problemowe mogą okazać się skuteczne w rozbudzaniu i rozwoju zainteresowań zagadnieniami religijnymi.

Integrowaniu doświadczenia życiowego i wiary, interpretacji tegoż doświadczenia, kształtowaniu umiejętności służą metody problemowe. Wykorzystanie metod medytacyjnych i liturgicznych służy przede wszystkim do wprowadzenia w liturgię i modlitwę.

 

4. Korelacja z innymi przedmiotami szkolnymi i ścieżkami przedmiotowymi

 

4.1. Przedmioty szkolne

Język polski

Treści:

·  Pojęcia związane z retoryką i wypowiedziami o strukturze logicznej: teza, argument, przesłanka, wniosek, pogląd, ocena.

·  Pojęcia: myśl przewodnia, sensy symboliczne i metaforyczne utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja, symbol, alegoria, ironia, apostrofa, antyteza, kontrast.

·  Rodzaje literackie oraz gatunki związane z epiką, dramatem i liryką.

 

Lektura:

·  Wybrane utwory z klasyki światowej: Biblia (fragmenty), Pieśń o Rolandzie (fragmenty), W. Szekspir, Romeo i Julia, K. Dickens Opowieść wigilijna, A. de Saint-Exupéry Mały Książę.

·  Wybrane utwory z klasyki polskiej: Bogurodzica, J. Kochanowski (wybrane pieśni, psalmy, treny), wybór poezji barokowej (np. J. A. Morsztyn, Z. Morsztyn lub W. Potocki), A. Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty), H. Sienkiewicz (jedna z powieści historycznych, np. Krzyżacy, Potop, Quo vadis?), S. Żeromski, Syzyfowe prace.

·  Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.

·  A. Kamiński, Kamienie na szaniec.

·  Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty publicystyczne, informacyjne, reklamowe.

·  Inne wytwory kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy TV, przekazy ikoniczne, poezja śpiewana).

Historia

 

Treści:

·  Periodyzacja dziejów i pojęcie czasu w historii.

·  Cywilizacje starożytne - dorobek kultury i jego trwałość (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym).

·  Powstanie chrześcijaństwa i pierwsze wieki jego rozwoju.

·  Europa i świat śródziemnomorski w wiekach średnich (Bizancjum, uniwersalizm cesarski i papieski oraz ich wzajemne stosunki, ruch krucjatowy, jedność i różnorodność kultury średniowiecza).

·  Polska pierwszych Piastów.

·  Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; specyfika kultury polskiego średniowiecza.

·  Wielkie odkrycia geograficzne i podbój Nowego Świata.

·  Europa i świat w XVI-XVII wieku: reformacja i reforma katolicka; Rzeczpospolita szlachecka XVI-XVII w. - kraj wielu kultur i religii.

·  Przełom oświeceniowy w Europie i w Polsce; Polska u schyłku XVIII wieku.

·  Przemiany społeczne i cywilizacyjne XIX wieku.

·  Losy i postawy Polaków w warunkach braku niepodległości.

·  II wojna światowa.

·  Polska po 1945 roku: walka o kształt państwa, polski stalinizm; wybór Polaka na papieża, nowa świadomość Polaków, rok 1980 i powstanie Solidarności, stan wojenny i lata osiemdziesiąte; przełom roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej.

Wiedza o społeczeństwie

 

a. Wychowanie do życia w rodzinie

Treści:

·  Sens i cel życia; życie jako fundamentalna wartość.

·  Kryteria dojrzałej osobowości i odpowiedzialność za własny rozwój.

·  Rola autorytetu w życiu człowieka oraz właściwy jego wybór.

·  Różnice w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i chłopców.

·  Miłość i jej rozwój; miłość młodzieńcza, miłość dojrzała.

·  Miłość i rodzicielstwo jako główne funkcje płciowości;

·  Problem inicjacji seksualnej; związek między aktywnością seksualną a miłością i odpowiedzialnością.

·  Kształtowanie więzi w rodzinie; konflikty w rodzinie i ich rozwiązywanie.

·  Trudne sytuacje w życiu rodzinnym; rodzina niepełna, sieroctwo biologiczne i społeczne uzależnienia, ubóstwo; formy pomocy rodzinie.

·  Wpływ mass mediów i form spędzania wolnego czasu na kształtowanie osobowości.

b. Wychowanie obywatelskie

Treści:

·  Człowiek - istota społeczna.

·  Grupa i więzi społeczne.

·  Naród i państwo. Tożsamość narodowa.

·  Obywatel a władza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

·  Niezbywalny charakter praw człowieka, ich katalog i systemy ochrony.

·  Życie szkoły.

·  Etyka w życiu publicznym.

c. Wychowanie do aktywnego udziału w życiu gospodarczym

Treści:

·  Najważniejsze zasady racjonalnego gospodarowania.

·  Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych.

·  Wybór zawodu.

·  Człowiek w gospodarce.

·  Wybrane zagadnienia z etyki życia gospodarczego.

Sztuka (plastyka, muzyka)

Treści:

·  Różnorodność muzyki ojczystej, w tym regionalnej, muzyki innych narodów i regionów świata.

·  Kontakt z dziełami sztuki plastycznej - pomniki, galerie, muzea.

·  Środki wyrazu plastycznego.

·  Różnorodne sposoby komunikowania.

·  Krajobraz kulturowy.

Biologia

Treści:

·  Struktura organizmu i jego funkcje.

·  Budowa i funkcjonowanie układów organizmu człowieka.

·  Stan zdrowia i choroby.

·  Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka i potrzeby z nimi związane.

·  Działania człowieka w środowisku przyrodniczym i ich konsekwencje.

Geografia

Treści:

·  Ziemia jako część Wszechświata.

·  Ziemia jako środowisko życia, jej historia i obraz współczesny.

·  Interakcja Ziemia - człowiek.

·  Źródła konfliktów i próby ich rozwiązywania.

·  Problemy integracyjne na świecie, w Europie i w Polsce.

4.2. Ścieżki edukacyjne

Edukacja filozoficzna

Cele edukacyjne:

·  Kształtowanie wrażliwości moralnej.

·  Otwarcie drogi do osobowego samopoznania.

·  Pogłębianie rozumienia rzeczywistości.

Zadania szkoły:

·  Wzmacnianie intelektualnego rozwoju ucznia.

·  Rozwijanie wrażliwości na pytania podstawowe, szczególnie dotyczące sensu życia ludzkiego.

·  Pomoc uczniom w odkrywaniu własnej tożsamości.

Treści:

·  Starożytne wezwanie: "Poznaj samego siebie" a zawsze aktualne pytania: Kim jestem? Skąd przychodzę? Dokąd zmierzam? Jaki jest sens życia ludzkiego?

·  Filozofia jako "umiłowanie mądrości".

·  Klasyczna definicja prawdy. Poszukiwanie prawdy przez stulecia.

·  Koncepcja człowieka jako osoby, a więc istoty rozumnej, wolnej i zdolnej do poznania prawdy i dążącej do dobra.

Osiągnięcia:

·  Znajomość najważniejszych pytań i pojęć filozoficznych.

·  Rozumienie człowieka jako osoby.

·  Otwarcie i lepsze rozumienie siebie i drugiego człowieka.

Edukacja prozdrowotna

Cele edukacyjne:

·  Celem edukacji prozdrowotnej na etapie gimnazjum jest kształtowanie zdrowego stylu życia i inspirowanie harmonijnego rozwoju.

Zadania szkoły:

·  Uświadamianie własnej odpowiedzialności za ochronę swojego zdrowia, za jego doskonalenie oraz rozwijanie umiejętności z tym związanych.

·  Uświadamianie współzależności pomiędzy czterema wymiarami zdrowia: fizycznym, psychicznym, społecznym i duchowym. Treści:

·  Higiena osobista i otoczenia:

·  Aktywność ruchowa i umysłowa: higiena pracy umysłowej i snu, osoby niepełnosprawne i ich potrzeby.

·  Zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu.

·  Poczucie własnej wartości, dawanie i przyjmowanie wsparcia, asertywność.

·  Przyczyny i skutki używania m.in. środków psychoaktywnych, formy pomocy dla osób eksperymentujących i uzależnionych; sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

Osiągnięcia:

·  Podejmowanie działań na rzecz ochrony zdrowia.

Edukacja czytelnicza i medialna

Cele edukacyjne:

·  Przygotowanie do korzystania z różnych źródeł informacji.

·  Umiejętność segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

·  Rozbudzanie potrzeb czytelniczych.

·  Przygotowanie do pracy samokształceniowej.

Zadania szkoły:

·  Tworzenie warunków do zdobywania informacji z różnych źródeł.

·  Ukazywanie zależności pomiędzy formą i językiem mediów a zamierzeniami, postawami i kulturą twórców komunikatów artystycznych, informacyjnych, reklamowych i propagandowych.

·  Uświadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie środków i zabiegów socjotechnicznych.

Treści:

·  Dokumenty gromadzone w bibliotece i ich wartość informacyjna.

·  Opis i spis bibliograficzny; zestawienie tematyczne.

·  Pojęcia komunikacji medialnej: znak, symbol, kod, język, denotacja, konotacja.

·  Drogi, formy i kanały komunikowania się ludzi, funkcje komunikatów.

·  Słowo, gest i ruch jako forma wypowiedzi w życiu i w teatrze.

·  Media jako środki poznania przeszłości i współczesności.

·  Komunikaty informacyjne i perswazyjne (reklamowe i propagandowe, public relations).

Osiągnięcia:

·  Korzystanie ze zbiorów i warsztatu informacyjnego biblioteki, także za pomocą automatycznych systemów wyszukiwawczych.

·  Sporządzanie opisów bibliograficznych i bibliografii załącznikowej do własnych opracowań.

·  Sprawne, szybkie czytanie, notowanie i selekcjonowanie wiadomości.

·  Analizowanie komunikatów medialnych, odczytywanie znaków i kodów dosłownych i kontekstowych.

·  Rozróżnianie komunikatów informacyjnych od perswazyjnych, przekazów przedstawiających rzeczywistość od interpretujących i fikcyjnych.

·  Wykorzystywanie mediów jako źródeł informacji i opinii w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy.

Edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie

Cele edukacyjne:

·  Kontakt ze światem lokalnym i regionalnym w celu wytworzenia bliskich więzi i zrozumienia różnorakich przynależności człowieka.

·  Ugruntowanie poczucia tożsamości narodowej poprzez rozwój tożsamości regionalnej.

·  Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiązaniu z tradycjami własnej rodziny.

Zadania szkoły:

·  Wprowadzanie w świat tradycji regionu i należących do niej wartości.

Treści:

·  Charakterystyka i pochodzenie społeczności regionalnej.

·  Elementy dziejów kultury regionalnej, regionalne tradycje, obyczaje i zwyczaje, muzyka.

·  Główne zabytki przyrody i architektury w regionie.

·  Historia i tradycja własnej rodziny na tle historii i tradycji regionu.

Osiągnięcia:

·  Odnajdywanie wartości, jaką stanowi wspólnota lokalna i jej kultura w życiu człowieka.

·  Działanie na rzecz ochrony regionalnego dziedzictwa kulturowego.

·  Udział w lokalnych inicjatywach kulturalnych.

Edukacja europejska

Cele edukacyjne:

·  Otwieranie młodzieży na tożsamość europejską na gruncie miłości do małej i wielkiej ojczyzny.

Zadania szkoły:

·  Ukazywanie uczniom celów integracji Polski z Unią Europejską w kontekście wierności polskiemu dziedzictwu kulturowemu.

Treści:

·  Polska w Europie. Przykłady najważniejszych wzajemnych związków między Polską i innymi państwami europejskimi w przeszłości.

·  Zasady ładu europejskiego opartego na wspólnej historycznej podstawie cywilizacyjnej: filozofii greckiej, prawie rzymskim i Biblii. Duchowy wymiar wspólnoty europejskiej (przesłanie Jana Pawła II). Ochrona praw człowieka.

Osiągnięcia:

·  Wyjściowa postawa otwartości i dialogu, wznosząca się ponad uprzedzenia i stereotypy etniczne.

Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskiej

Cele edukacyjne:

·  Dostrzeżenie ciągłości rozwoju kultury i trwałości ludzkich osiągnięć oraz powiązań aktualnych wydarzeń z przeszłością.

·  Uświadomienie antycznych korzeni tożsamości kulturowej współczesnej Polski i Europy.

Treści:

·  Znaczenie mitologii, misteriów, obrzędów, świąt i uroczystości.

·  Powstanie kultury chrześcijańskiej i jej związki z kulturą Grecji i Rzymu.

·  Rola filozofii greckiej, prawa rzymskiego i Biblii w kulturze polskiej i europejskiej.

Osiągnięcia:

·  Dostrzeganie związków między kulturą współczesną a kulturą Grecji i Rzymu oraz chrześcijaństwem.

·  Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat kultury śródziemnomorskiej w dalszych etapach edukacji oraz w życiu społecznym i zawodowym.

 

5. Współpraca środowisk

 

5.1. Rodzina

    Kontakty nauczyciela religii z rodzicami młodzieży gimnazjalnej mają nieco inny charakter niż to miało miejsce w młodszych klasach. Wynika to nie tylko stąd, że młodzież w wieku gimnazjalnym potrzebuje specyficznego podejścia pedagogicznego, ale również z faktu, że gimnazja gromadzą uczniów należących do kilku parafii. Dlatego też nauczyciel religii kontaktuje się z rodzicami uczniów głównie poprzez szkołę.

    Na początku roku dobrze jest podać swoje wymagania, zakres podejmowanych tematów. Trzeba bowiem pamiętać, że rodzicie do takiej informacji mają prawo, tym bardziej, że w gimnazjum jeszcze oni decydują o uczęszczaniu swoich dzieci na lekcje religii. Nie należy jednak zaniedbywać spotkań z rodzicami na terenie parafii. Nauczyciel religii winien (w miarę swoich możliwości) włączyć się w duszpasterstwo katechetyczne w parafiach swoich uczniów.

 

5.2. Parafia

    W okresie gimnazjalnym młodzież ma przygotowywać się do przyjęcia sakramentu bierzmowania. Przygotowanie to, wykorzystując osiągnięcia uczniów związane z nauką religii w szkole, ma realizować przede wszystkim funkcję wtajemniczenia poprzez wypełnianie celów katechetycznych wynikających z realizacji orędzia zbawczego. Program działań katechetycznych w parafii uwzględniający nowy system edukacji szkolnej:

  1. środowisko formacji, jakim jest własna parafia (a nie parafia, na terenie której znajduje się szkoła);

  2. miejsce formacji, którym jest budynek kościelny lub parafialny;

  3. czas formacji, która trwa przez 3 lata nauki w gimnazjum, a spotkania odbywają się przynajmniej 1 raz w miesiącu (klasa I i II), przynajmniej 2 razy w miesiącu (klasa III);

  4. osoby odpowiedzialne za formację: księża, katecheci, animatorzy wywodzący się z kościelnych ruchów młodzieżowych;

  5. formy: spotkania ogólne wszystkich kandydatów, celebracje w kościele parafialnym, praca w grupach;

  6. treści działań katechetycznych parafii wynikające z celów katechetycznych i skorelowane z treściami nauki religii w szkole.

Ważne jest też wykorzystanie duszpasterskie rekolekcji parafialnych wielkopostnych i szkolnych.